ถ่ายเป็นเลือดสดๆ ก้อนนูนปูดออกมาจากทวาร เจ็บก้นจนนั่งไม่ติดเก้าอี้ — ถ้าคุณกำลังเจอกับอาการเหล่านี้ คุณอาจกำลังเป็น ริดสีดวงทวาร แต่ไม่รู้ตัวว่าอยู่ใน ระยะที่เท่าไหร่ และ ควรรักษาแบบไหน บทความนี้ทีมแพทย์เฉพาะทางจะมาสรุปให้ครบทุกประเด็น ตั้งแต่นิยาม สาเหตุ การแบ่งระยะ ไปจนถึงวิธีรักษาที่เหมาะกับแต่ละระยะ
ริดสีดวงทวารคืออะไร?
ริดสีดวงทวาร (Hemorrhoids) คือ ภาวะที่หลอดเลือดดำบริเวณส่วนปลายสุดของลำไส้ใหญ่และทวารหนักเกิด การโป่งพอง บวม หรือยึดยื่น จนกลายเป็นติ่งเนื้อยื่นออกมาจากทวารหนัก
ไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่ใช่มะเร็ง และ ไม่กลายเป็นมะเร็ง แต่ถ้าปล่อยไว้นานโดยไม่รักษา อาการจะลุกลามจากระยะที่ดูแลเองได้ ไปสู่ระยะที่ต้องผ่าตัด คนไทยเป็นโรคนี้มากกว่าที่คิด ประมาณ 1 ใน 3 ของผู้ใหญ่ และพบบ่อยในกลุ่มอายุ 45-65 ปี รวมถึงคนทำงานออฟฟิศที่นั่งนาน
Quick Check — เช็คตัวเองใน 10 วินาที
ถ้ามีอาการ 2 ใน 4 ข้อ ต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง: เลือดสีแดงสดออกตอนถ่าย / ก้อนนูนที่ทวารหนัก / คันหรือแสบทวาร / นั่งแล้วเจ็บเหมือนมีก้อน
ริดสีดวงมี 2 ประเภท — ภายใน vs ภายนอก
ก่อนจะรู้ระยะ ต้องรู้ก่อนว่าตัวเองเป็นประเภทไหน เพราะอาการและวิธีรักษาต่างกัน
ริดสีดวงภายใน (Internal)
- เกิดเหนือ dentate line ภายในลำไส้
- ตามองไม่เห็น คลำไม่เจอในช่วงแรก
- ไม่เจ็บ เพราะไม่มีปลายประสาท
- อาการเด่น: ถ่ายเป็นเลือดสด
ริดสีดวงภายนอก (External)
- เกิดใต้ dentate line รอบปากทวาร
- คลำเจอ-เห็นได้ด้วยตา
- เจ็บ เพราะมีปลายประสาท
- อาจมีลิ่มเลือดในติ่ง (Thrombosed) เจ็บมากเฉียบพลัน
หลายคนเป็นทั้งภายในและภายนอกพร้อมกัน เรียกว่า ริดสีดวงผสม (Mixed Hemorrhoids) ซึ่งพบบ่อยที่สุดในคนไข้ที่มาตรวจที่คลินิก
อาการของริดสีดวง — เช็คตัวเอง
| อาการ | ภายใน | ภายนอก |
|---|---|---|
| ถ่ายเป็นเลือดสีแดงสด | ✅ บ่อย | บางครั้ง |
| ก้อนนูน ปูดออกมาตอนถ่าย | ✅ ระยะกลาง-ปลาย | ✅ ตลอด |
| เจ็บ-แสบทวาร | น้อย | ✅ มาก |
| คันรอบทวาร | บางครั้ง | ✅ บ่อย |
| รู้สึกถ่ายไม่สุด | ✅ บ่อย | บางครั้ง |
| มีน้ำเมือกซึม | ✅ ระยะปลาย | บางครั้ง |
เลือดในอุจจาระ ≠ ริดสีดวงเสมอไป
ถ้าเลือดมีสีคล้ำ-ดำ ปนกับอุจจาระ หรือมีน้ำหนักลด ท้องเสียสลับท้องผูก ควรพบแพทย์ทันที — อาจเป็นสัญญาณของ มะเร็งลำไส้ ไม่ใช่ริดสีดวง อ่านวิธีแยกแยะใน บทความ "ถ่ายเป็นเลือดเกิดจากอะไร"
สาเหตุของริดสีดวงทวาร
หลอดเลือดบริเวณทวารหนักโป่งพองเพราะมี แรงดันสะสม ในระยะยาว สาเหตุหลักได้แก่
ท้องผูกเรื้อรัง
เบ่งถ่ายแรงเป็นประจำ ดันให้หลอดเลือดยื่น
นั่งนาน
คนทำงานออฟฟิศ คนขับรถ นั่งห้องน้ำเล่นมือถือนาน
ตั้งครรภ์
ฮอร์โมน + น้ำหนักมดลูกกดทับ
น้ำหนักเกิน
แรงดันในช่องท้องสูง
กากใยน้อย ดื่มน้ำน้อย
ทำให้อุจจาระแข็ง เบ่งแรง
ยกของหนักประจำ
เบ่งจนหลอดเลือดทวารถูกอัด
อายุ 45+
เนื้อเยื่อรอบทวารหย่อนยานตามวัย
พันธุกรรม
ครอบครัวเคยเป็น โอกาสสูงกว่า 2-3 เท่า
4 ระยะของริดสีดวงภายใน — แบ่งตามมาตรฐานแพทย์
แพทย์ทั่วโลกใช้ระบบ Goligher Classification ในการแบ่งระยะริดสีดวงภายใน โดยดูจาก "ติ่งริดสีดวงหดกลับได้เองหรือไม่"
ระยะที่ 1 — Grade I
ลักษณะ: ติ่งโป่งภายในทวาร ยังไม่ยื่นออกมา
อาการ: ถ่ายเป็นเลือดสด ไม่เจ็บ ไม่มีก้อนนูน
วิธีรักษา: ปรับพฤติกรรม + ยากิน/ยาเหน็บ + แช่น้ำอุ่น
หายได้เองถ้าดูแลถูก — ไม่ต้องหัตถการ
ระยะที่ 2 — Grade II
ลักษณะ: ติ่งยื่นออกมาตอนเบ่ง แต่ หดกลับเข้าไปเองได้
อาการ: ถ่ายเป็นเลือด + รู้สึกมีก้อนช่วงถ่าย
วิธีรักษา: ยา + ปรับพฤติกรรม / รัดยาง (Rubber Band) / ฉีดยา
ยังไม่ต้องผ่าตัด แต่เริ่มต้องการหัตถการ
ระยะที่ 3 — Grade III
ลักษณะ: ติ่งยื่นออกมา ต้องใช้นิ้วดันกลับเข้าไป
อาการ: เลือดออก + ก้อนนูนถาวรช่วงเบ่ง + ระคายเคือง + เมือกซึม
วิธีรักษา: รัดยาง / เลเซอร์ (LHP) / Ligasure / ผ่าตัดเฉพาะรายที่ก้อนใหญ่
ทางเลือกผ่าตัดเริ่มคุ้มกว่า
ระยะที่ 4 — Grade IV
ลักษณะ: ติ่งยื่นออกมา ดันกลับไม่ได้ ค้างอยู่นอกตลอด
อาการ: เลือด + ปวดมาก + เสี่ยงติดเชื้อ + อาจมีลิ่มเลือดในติ่ง (ริดสีดวงแตก)
วิธีรักษา: ผ่าตัด (Hemorrhoidectomy / Stapled / LHP) เป็นทางเลือกหลัก
ปล่อยต่อ = ติดเชื้อ-เลือดออกมาก-ภาวะแทรกซ้อน
สถิติจากคลินิกรวมสุข: 70% ของคนไข้ที่มาตรวจครั้งแรก อยู่ที่ระยะ 2-3 ซึ่งยังเลือกได้ระหว่างหัตถการกับผ่าตัด ถ้ามาเร็วกว่านี้ ทางเลือกจะมากกว่ามาก
เป็นริดสีดวงต้องหาหมออะไร?
แพทย์เฉพาะทางที่ดูแลริดสีดวงคือ ศัลยแพทย์ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก (Colorectal Surgeon) หรือ ศัลยแพทย์ทั่วไป (General Surgeon)
ไม่ใช่อายุรแพทย์ ไม่ใช่หมอผิวหนัง — ถ้าไปคลินิกที่ไม่มีศัลยแพทย์เฉพาะทาง อาจได้แค่ยาทาบรรเทาอาการ แต่รักษาไม่หายและไม่สามารถทำหัตถการได้
ตอนตรวจ หมอจะทำอะไรบ้าง?
- ซักประวัติ + อาการ (5-10 นาที)
- ตรวจคลำทวารด้วยนิ้ว (Digital Rectal Exam) — ใช้เวลา 30 วินาที ไม่เจ็บ
- ส่องกล้องสั้น (Proctoscope/Anoscope) ถ้าจำเป็น — เห็นภายในชัด ใช้เวลา 2-3 นาที
- วินิจฉัยระยะ + แนะนำวิธีรักษา
ตรวจครั้งเดียวจบ ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ต้องอด ไม่ต้องเตรียมตัว
ไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่ระยะไหน?
ส่งภาพถ่ายบริเวณที่มีอาการมาให้ทีมศัลยแพทย์เฉพาะทางประเมินเบื้องต้นทาง LINE ได้ฟรี (ข้อมูลทุกอย่างถูกเก็บเป็นความลับทางการแพทย์)
ส่งรูปให้ทีมแพทย์ประเมิน ฟรี!วิธีรักษาริดสีดวง — เลือกตามระยะ
สรุปแบบเข้าใจง่ายว่าระยะไหนเหมาะกับวิธีไหน:
| ระยะ | วิธีรักษา | ระยะพักฟื้น | ราคา |
|---|---|---|---|
| ระยะ 1 | ปรับพฤติกรรม + ยา + แช่น้ำอุ่น | ดูแลที่บ้าน | หลักร้อย |
| ระยะ 2 | รัดยาง / ฉีดยา | กลับบ้านได้ทันที | 3,990 |
| ระยะ 3 | รัดยาง / เลเซอร์ / ผ่าตัดเล็ก | 1-3 วัน | 3,990 - 15,900 |
| ระยะ 4 | ผ่าตัด (ยาชา / ดมยา) | 7-14 วัน | 15,900 - 39,900 |
อ่านเปรียบเทียบเทคนิคแต่ละแบบใน 5 วิธีรักษาริดสีดวง — รัดยาง/Ligasure/เลเซอร์/RFA ต่างกันยังไง
แพ็กเกจรักษา — ราคาชัดเจน ไม่บวกเพิ่ม
ผ่าตัดยาชา
15,900.-
ระยะ 3-4 — ผ่าตัดเล็ก ใช้ยาชา
- เจ็บน้อยกว่าที่คิด
- เจล/แท่งเย็นลดปวด
- ไม่ต้องค้างคืน
ผ่าตัดดมยา
39,900.-
💳 ผ่อน 0% 10 เดือน
- ดมยาสลบ ไม่รู้สึก
- วิสัญญีแพทย์ดูแล
- 3,990/เดือน
ป้องกันได้ — ก่อนเป็นและหลังรักษา
ดื่มน้ำ 8-10 แก้ว/วัน
ทำให้อุจจาระนุ่ม ไม่ต้องเบ่ง
กินกากใย 25g/วัน
ผัก-ผลไม้-ธัญพืช เน้นทุกมื้อ
ไม่เล่นมือถือในห้องน้ำ
ตั้งเวลาไม่เกิน 5 นาที
ไม่กลั้นถ่าย ไม่เบ่งแรง
รู้สึกอยากถ่ายเมื่อไหร่ ไปทันที
ออกกำลังกายเบาๆ
30 นาที × 3 วัน/สัปดาห์
ลุกเดินทุก 1 ชั่วโมง
สำหรับคนทำงานนั่งทั้งวัน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ริดสีดวงหายเองได้ไหม?
ระยะ 1 หายเองได้ถ้าปรับพฤติกรรม (ดื่มน้ำ กินกากใย ไม่นั่งเบ่ง) ระยะ 2 ขึ้นไป ต้องการการรักษาเพราะหลอดเลือดที่โป่งจะไม่ยุบกลับเอง ปล่อยไว้จะลุกลามไปสู่ระยะที่ต้องผ่าตัด
ยาริดสีดวง (ยาทา/ยาเหน็บ) ยุบจริงไหม?
ยาทา/ยาเหน็บช่วย บรรเทาอาการ (ลดบวม คัน เจ็บ) แต่ ไม่ทำให้หลอดเลือดที่โป่งหายไป ใช้ในระยะ 1-2 เป็นหลัก ถ้าใช้ 2-3 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาวิธีรักษาที่ถูกต้อง
ริดสีดวงเป็นมะเร็งได้ไหม?
ไม่ — ริดสีดวงไม่ใช่มะเร็งและไม่กลายเป็นมะเร็ง แต่ทั้งสองโรคอาจมีอาการเลือดออกคล้ายกัน ถ้าเลือดสีคล้ำปนอุจจาระ น้ำหนักลด ท้องเสียสลับท้องผูก ควรพบแพทย์ตรวจส่องกล้องให้แน่ใจ
ริดสีดวงภายนอกหายเองได้ไหม?
ถ้าเป็นจาก ลิ่มเลือด (Thrombosed) ก้อนอาจยุบใน 1-2 สัปดาห์ แต่ ติ่งหนัง (Skin Tag) ที่เหลือไม่หาย ต้องตัดออกถ้ารบกวน ส่วนริดสีดวงภายนอกเรื้อรังที่โป่งใหญ่ ต้องผ่าตัด
ทำยังไงให้ริดสีดวงยุบเร็ว?
แช่น้ำอุ่น 10-15 นาที 2-3 ครั้ง/วัน + ประคบเย็น ตอนเจ็บ + ยาทา/ยาเหน็บ + ปรับอาหาร (กากใยสูง ดื่มน้ำเยอะ) + ไม่นั่งเบ่ง วิธีเหล่านี้ใช้กับระยะ 1-2 ได้ผลดี ถ้าเป็นระยะ 3-4 ต้องการหัตถการ
ผ่าตัดริดสีดวงเจ็บไหม? ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน?
เทคนิคใหม่อย่าง เลเซอร์ LHP และ Ligasure เจ็บน้อยกว่าผ่าตัดแบบเดิมมาก ที่รวมสุข ศัลยกรรมใช้แบบ Day Surgery — ผ่าเสร็จกลับบ้านได้เลย ไม่ต้องนอนค้างคืน คนไข้ส่วนใหญ่กลับไปทำงานเบาๆ ได้ภายใน 2-3 วัน
พร้อมปรึกษาทีมแพทย์เฉพาะทาง?
มีศัลยแพทย์เฉพาะทางประจำคลินิกทุกวัน ปรึกษาเบื้องต้นฟรี ส่งรูปประเมินอาการได้ทาง LINE หรือโทรนัดหมายทันที
สรุป
ริดสีดวงทวารคือภาวะที่ หลอดเลือดดำในทวารหนักโป่งพอง แบ่งเป็น 2 ประเภท (ภายใน-ภายนอก) และ 4 ระยะตามว่าติ่งหดกลับได้หรือไม่ — ยิ่งเข้าระยะหลัง ยิ่งต้องการการรักษาที่ซับซ้อนและฟื้นตัวนานขึ้น
ระยะ 1-2 รักษาด้วยปรับพฤติกรรม + ยา + รัดยาง (3,990) ก็เพียงพอ ส่วนระยะ 3-4 มักต้องผ่าตัด (15,900-39,900) — ที่รวมสุข ศัลยกรรม มีทั้งทีมศัลยแพทย์เฉพาะทาง ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก และเครื่องมือครบ ตั้งแต่หัตถการเล็กถึงผ่าตัดด้วยเลเซอร์
อย่าปล่อยให้อาการเรื้อรัง — มาตรวจตั้งแต่ระยะแรกๆ จะเจ็บตัวน้อย ฟื้นเร็ว และประหยัดค่าใช้จ่ายมากกว่าครับ